Lạ và quen

Nếu em bé nhà bạn “soi” người lạ, “rưng rưng nước mắt” khi bạn chuyển tay người bế, “miệng méo xệch” khi có người lạ đến gần hay bắt chuyện thì rất có thể bé nhà bạn bước vào giai đoạn Ghét Lạ Yêu Quen rồi!

Giai đoạn này thường rơi vào khoảng tháng thứ 7 đến tháng thứ 18 nhưng cũng có những bé sớm hơn từ tháng thứ 6 đã “nhìn như chiếu tướng” người lạ hay kết thúc muộn hơn khi bé gần 3 tuổi. Kết quả là các bé ứ tiếp chuyện bạn bè, họ hàng đến thăm và chơi nhà dù mọi người rất muốn giao lưu với bé.

Giai đoạn này hoàn toàn bình thường trong quá trình phát triển của các bé. Đơn giản là trí nhớ ngắn hạn của các bé mới đi vào hoạt động. Khi vùng trí nhớ này mới làm việc, bé nhớ những người thường xuyên tiếp xúc với bé – người quen – bé thấy thoải mái, còn những vị khách, họ hàng mà bé ít tiếp xúc hoặc lâu lâu đến chơi nhà – người lạ – bé sẽ dè chừng. Vùng vỏ não phía trước trán của bé là vùng có chức năng ghi nhớ những gì bé nhìn, nghe, ngửi, sờ, nếm. Người quen đã được bé nhìn, nghe, ngửi, sờ và cả nếm nữa rồi (khi ti mẹ hay liếm vai bố chẳng hạn) nên trí nhớ ngắn hạn của bé cho rằng đó là “người tin được”. Người lạ là những người mà bé chưa từng được trải nghiệm. Việc nhìn chằm chặp người lạ nghĩa là bé đang tìm hiểu người lạ đó xem có “an toàn” hay không đấy. Bé chỉ mếu máo hoặc khóc khi mà người lạ tiếp cận bé quá nhanh, khi bộ não tí hon của bé chưa kịp quyết định xem đây là “kẻ gian” hay “người tin được”. Điều tương tự cũng xảy ra với nơi lạ và chốn quen. Tại “địa bàn” của bé như trên giường ngủ, phòng bé thì bé chơi đùa, nghịch ngợm như một chú sóc tinh ranh. Tại những nơi khác, đôi khi ở ngay trong nhà nhưng bé ít khi đến khu vực đó, bé lại ngại ngùng và ngượng nghịu y như khi ba tỏ tình còn mẹ nhận được lời tỏ tình ấy!

Tại giai đoạn này, bé chưa hiểu được sự tồn tại của người hoặc vật khi người hoặc vật đó khuất tầm nhìn của bé. Vì trí nhớ dài hạn của bé chưa phát triển tốt nên bé thường thấy bất an hơn với người ít gặp hay nơi chốn ít ghé thăm. Ví dụ khi bé đang chơi một món đồ chơi mà bạn giấu đi, bé sẽ mếu máo, gào khóc vì nghĩ rằng món đồ đó biến mất hoàn toàn. Giai đoạn Khủng Hoảng Lạ sẽ kết thúc khi ngôn ngữ của bé phát triển và bé giao tiếp với nhiều người lạ ngoài ba mẹ của bé hơn. Trong lúc ấy, ba và mẹ sẽ là nguồn hỗ trợ và cổ vũ cần thiết để bé tăng tính xã hội và sớm chuyển sang giai đoạn Yêu Quen Hết Lạ.

Dựa trên kinh nghiệm chụp ảnh các em bé ở giai đoạn Khủng Hoảng Lạ, Tiny Kapok xin chia sẻ một số cách gỡ rối giúp các ba mẹ trong giai đoạn này.

  1. Chơi ú òa với bé để bé hiểu sự xuất hiện và biến mất của người/vật chỉ là tạm thời, không đáng lo ngại.
  2. Giới thiệu với bé vị khách bằng câu đơn giản, rõ ràng để bé nhận biết. Vị khách cũng nên tiếp xúc từ từ, hỏi thăm bé và nói chuyện với “người quen” cho đến khi bé bớt nhìn chằm chằm mới nên có sự động chạm vào bé.
  3. Sử dụng vật vỗ về thay cho người như chăn, đồ chơi để người khác có thể giúp bé trấn an khi bạn quay trở lại công việc sau thời gian nghỉ sinh.